Şirketler çıkmaza girdi. Hürmüz Boğazı'nda ne olacak?

Petrol fiyatları, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçişe yeni koşullar getirmeyi değerlendirmesi ve İran ile Umman arasındaki görüşmelere ilişkin belirsizlik nedeniyle yükseldi. Bir sigorta sektörü kaynağı, denizcilik şirketlerinin "çıkmaz" içinde kaldığını söyledi.

Petrol fiyatları cuma günü, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçişe ilişkin yeni kurallar hazırlaması ve İran ile Umman arasında yürütülen görüşmelere dair belirsizliğin sürmesi nedeniyle yükseldi.

Saat 09.36 itibarıyla Brent petrol vadeli işlemleri yüzde 1,12 artışla varil başına 83,41 dolara, ABD tipi WTI ham petrolü ise yüzde 0,75 yükselişle 77,87 dolara çıktı.

Analistler, bu hafta yaşanan gelişmelerin İran ile ABD arasındaki askeri gerilimin henüz sona ermediğine işaret ettiğini belirtti.

Rystad Energy'den Linh Ye, "Buradaki doğrudan tetikleyici daha somut. Petrol fiyatları, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçişe ilişkin yayımladığı taslak düzenlemeye tepki veriyor. Taslak, ABD ve İsrail gemilerinin geçişinin yasaklanmasını, düşman kabul edilen diğer ülkelerin gemilerinden ise geçişten önce tazminat alınmasını öngörüyor" dedi.

Ye, "Piyasa başarısız bir anlaşma riskini değil, nihai mekanizma nasıl şekillenirse şekillensin bunun normal seyrüseferin yeniden başlaması değil, belirli koşullara bağlı bir geçiş sistemi olacağı beklentisini fiyatlıyor" ifadelerini kullandı.

İran Parlamentosu komisyonlarından biri, ABD, İsrail ve düşman olarak değerlendirilecek diğer ülkelere ait gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini yasaklayacak yasa teklifini değerlendiriyor.

Teklifte ayrıca önerilen kısıtlamaları ihlal eden gemiler için yük değerinin yüzde 20'sine kadar para cezası öngörülüyor.

Reuters'ın konuya vakıf üst düzey bir İranlı kaynağa dayandırdığı bilgiye göre Tahran, boğazı kullanan gemilerden taşıdıkları yükün değerinin yüzde 5 ila yüzde 7'si arasında geçiş ücreti alınmasını istiyor.

Umman yaklaşık yüzde 3 düzeyinde bir ücret üzerinde dururken, Washington herhangi bir ücret uygulanmasına karşı çıkıyor.

Vanda Insights'tan Vandana Hari ise, "Bu hafta İran ile Umman arasında boğazdan geçiş konusunda anlaşma sağlanabileceğine ilişkin işaretler piyasa algısında güçlü dalgalanmalara yol açtı. Ancak piyasa, anlaşmanın sağlanabilmesi için tam olarak hangi koşulların yerine gelmesi gerektiğini hâlâ bilmiyor" dedi.

Bu arada Yemen'deki Husiler, perşembe günü Yemen'in Marib ve Hadramut vilayetlerindeki "Suudi hedeflerine" füze ve insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenlediklerini açıkladı. BOĞAZDAKİ GEMİ TRAFİĞİ BELİRGİN BİÇİMDE AZALDI

Reuters'ın Kpler verilerine dayandırdığı habere göre Hürmüz Boğazı'ndan pazartesiden perşembeye kadar geçen gemi sayısı 33'e geriledi.

Bir önceki haftanın aynı döneminde bu sayı 50'ydi. Piyasalar, İran ile Umman arasında boğazın yeniden açılmasına yönelik görüşmelerden gelecek işaretleri izledi.

Perşembe günü boğazdan yalnızca dört gemi geçti. Bunlardan biri, Irak'ta yüklediği yaklaşık 2 milyon varil Basrah ham petrolünü taşıyan çok büyük ham petrol tankeri Nissos Kea oldu.

Diğer gemilerden ikisi sıvılaştırılmış petrol gazı, biri ise küçük bir dökme yük gemisiydi.

Kpler verilerine göre bu hafta yalnızca altı ham petrol tankeri boğazdan çıkış yaptı. Aynı dönemde çoğu İran rotasını kullanarak toplam 21 gemi boğaza giriş yaptı.

Denizcilik kaynakları, Çinli ve Hintli bazı rafinerilerin Irak'ın Basrah Petrol Terminali'nden indirimli ham petrol yüklemek amacıyla bu hafta boğaza girecek gemi aradığını, ancak armatörlerin su yoluna girmekten çekinmesi nedeniyle henüz herhangi bir geminin kiralanmadığını söyledi.

Irak'ın devlet petrol pazarlama şirketi SOMO'nun ağustos yüklemeleri için Basrah Heavy ve Basrah Medium ham petrolünde varil başına yaklaşık 30 dolar indirim teklif ettiği aktarıldı.

Reuters'ın haberine göre İran'ın 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail savaşı sonrasında boğazı kapatmasından önce Hürmüz Boğazı'ndan normalde haftada yaklaşık 130 ila 140 gemi geçiyordu. DENİZCİLİK SEKTÖRÜ TEMKİNLİ

Reuters'a konuşan dört sektör kaynağına göre İran ile Umman arasında gündemde olan ve Tahran'a Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez'e giriş yapan gemiler üzerinde denetim yetkisi verecek öneri, ABD yaptırımları ve sigorta sözleşmelerindeki kısıtlayıcı hükümler nedeniyle uygulanabilir görünmüyor.

Reuters'a konuşan üst düzey İranlı bir kaynak, son öneriye göre Tahran'ın gerekli gördüğü durumlarda Körfez'e giriş yapan gemilere müdahale edebileceğini, çıkış yapan gemilerin ise İran ile Umman arasındaki rotayı izleyeceğini ve İran'a bildirim yapıldıktan sonra Umman üzerinden çıkış izni alacağını söyledi.

Dünyanın önde gelen denizcilik birlikleri bu hafta Birleşmiş Milletler'in denizcilik kuruluşuna gönderdikleri açık mektupta, ticaret gemilerinin uluslararası su yollarında "güvenli, öngörülebilir ve gereksiz engeller olmadan" seyredebilmesinin tedarik zincirleri, ekonomik istikrar ve enerji güvenliği açısından temel önem taşıdığını belirtti.

Mektupta, boğazdan geçiş için zorunlu ücret uygulanmasının "adı konulmamış bir geçiş ücreti" anlamına geleceği, bunun da uluslararası seyrüseferde kullanılan boğazlara ilişkin hukuki çerçeve açısından emsal oluşturabileceği ifade edildi.

Birleşmiş Milletler'in Uluslararası Denizcilik Örgütü, önerilere ilişkin haberler hakkında henüz açıklama yapmadı.

Kuruluşun yönetim konseyi temmuz ayında boğaz çevresindeki ülkelerin trafik ayırım düzeni kapsamında bütün gemilerin "ayrım gözetilmeksizin ve engellenmeden geçiş hakkını" güvence altına alması ve geçişlerin herhangi bir ücret ya da harca tabi olmaması gerektiğini açıklamıştı.

Sektör kaynakları, ABD'nin mayıs ayında İran'ın kurduğu Basra Körfezi Boğaz Otoritesi'ne yaptırım uygulaması nedeniyle geçiş ücreti ödenmesinin denizcilik şirketleri ve petrol tüccarları açısından ciddi uyum sorunları doğuracağını söyledi.

ABD Hazine Bakanlığı'nın ayrıca İran hükümetinden "güvenli geçiş garantisi" kapsamında hizmet alınmasını yasakladığı, bu nedenle yapılacak ödemelerin mal varlığı dondurma yaptırımlarına yol açabileceği ifade edildi.

Kaynaklar, temmuz sonunda Lloyd's Market Association tarafından yayımlanan yeni savaş riskinin de durumu daha karmaşık hale getirdiğini belirtti.

Söz konusu hükme göre Hürmüz Boğazı'ndan geçiş için ücret, harç veya benzeri ödeme yapan gemilerin sigorta teminatı sona eriyor.

Lloyd's Market Association temmuz ayında yaptığı açıklamada, "Bu hüküm uyarınca sigortacıların bu tür ödemeleri tazmin etme yükümlülüğü bulunmuyor. Böyle bir ödeme yapılması halinde ilgili gemiye ilişkin yükümlülükleri de sona eriyor" ifadelerini kullandı.

Bir sigorta sektörü kaynağı ise denizcilik şirketlerinin "çıkmaz" içinde kaldığını belirterek, Lloyd's kurallarının ödeme yapan armatörlerin sigorta kapsamı dışında kalmasına yol açtığını, İran'ın ise geçiş ücreti uygulamayı hedeflediğini söyledi.