RAM Fiyatları 20 Yıllık Maliyet Düşüşünü Bir Yılda Geri Aldı

RAM fiyatları, yapay zekâ altyapısındaki yüksek talebin etkisiyle son iki yılda sert biçimde yükselirken bazı hesaplamalar tüketici donanımındaki maliyet avantajının yaklaşık 20 yıl geriye gittiğini gösteriyor. Bilgisayar bilimi araştırmacısı Daniel Lemire tarafından hazırlanan grafikler, bellek başına maliyetin 2007 dönemindeki seviyelere yaklaşan sıra dışı bir tablo oluşturduğunu ortaya koyuyor. Sektördeki arz artışı gerçekleşmezse sunuculardan dizüstü bilgisayarlara kadar uzanan donanım maliyetlerinin daha uzun süre yüksek kalması bekleniyor.

Bellek Maliyetlerindeki Artış Uzun Vadeli Fiyat Düşüşünü Tersine Çevirdi

Daniel Lemire tarafından paylaşılan veriler, bilgisayar belleğinin birim maliyetinde yıllardır devam eden düşüş eğiliminin son dönemde keskin biçimde bozulduğunu gösteriyor. Yazılım performansı üzerine çalışan araştırmacı, yaşanan yükselişi olağan piyasa hareketlerinden ayrılan tarihsel bir kırılma olarak değerlendirirken üretim kapasitesi ile bellek tüketimini artıran yeni iş yüklerinin fiyatlar üzerinde belirleyici olduğunu belirtiyor.

Bellek fiyatları özellikle yapay zekâ sunucularında kullanılan yüksek kapasiteli sistemlerin yaygınlaşmasıyla birlikte tüketici elektroniğinin ötesine taşındı. Büyük dil modellerinin eğitimi ile çıkarım süreçleri yüksek miktarda DRAM ve yüksek bant genişlikli bellek gerektirdiği için veri merkezi yatırımlarındaki artış üreticilerin kapasite planlamasını doğrudan etkiliyor.

J.P. Morgan tarafından yapılan değerlendirmelerde DRAM fiyatlarının 2024 başından itibaren yüzde 400’ün üzerinde artış gösterdiği hesaplanıyor. Söz konusu yükseliş yalnızca DRAM tarafında kalmadığı için SSD, USB bellek, hafıza kartı ve harici depolama ürünlerinde kullanılan NAND flash bileşenleri de maliyet baskısından etkileniyor.

DRAM fiyatları üzerindeki yükseliş, bilgisayar üreticilerinin doğrudan maliyetlerini artırırken NAND tarafındaki arz sıkışıklığı depolama ürünlerini de aynı döngünün içine çekiyor. Sektör raporlarında NAND flash sözleşme ile perakende fiyatlarının kriz döneminin başlangıcından itibaren yüzde 50 ila yüzde 100 arasında yükseldiği belirtilirken üretim maliyetlerindeki artış farklı elektronik ürün kategorilerine yayılıyor.

Dizüstü bilgisayar üreticileri artan bileşen maliyetlerini ürün fiyatlarına yansıtmaya başlarken HP, Dell ve Apple gibi markaların bilgisayar ürünlerinde fiyat artışları görülüyor. Sony ile Nintendo da PS5 ve Switch 2 tarafında daha yüksek fiyatlarla karşı karşıya kalırken bellek maliyetindeki değişim yalnızca bilgisayar kullanıcılarını ilgilendiren bir sorun olmaktan çıkıyor.

Bilgisayar RAM maliyeti üzerindeki baskı, özellikle yüksek kapasiteli sistemlerde daha belirgin hâle geliyor. 16 GB veya 32 GB bellek kullanan standart bilgisayarlarla 64 GB ve üzerindeki profesyonel sistemler arasında bileşen maliyeti farkı büyürken üreticilerin kapasite yükseltme kararları doğrudan donanım fiyatlarına yansıyabiliyor.

Veri merkezlerinde çalışan yapay zekâ modelleri, geleneksel kurumsal yazılımlardan farklı olarak büyük miktarda veriyi hızlı biçimde işlemek için yüksek bellek bant genişliğine ihtiyaç duyuyor. Yapay zekâ bellek talebi özellikle GPU hızlandırıcıları, yüksek bant genişlikli bellek ve sunucu DRAM’i çevresinde yoğunlaşırken üreticiler kapasite yatırımlarını bu büyüyen pazara göre şekillendiriyor.

AI donanım yatırımlarındaki büyüme, bellek üreticileri açısından daha yüksek marj sağlayan ürünlere kapasite ayırma eğilimini güçlendirebiliyor. Samsung, SK Hynix ve Micron gibi büyük üreticilerin veri merkezi odaklı bellek ürünlerine yaptığı yatırımlar tüketici elektroniğinde kullanılan standart bileşenlerin arz dengesini de etkileyebiliyor.

SK Hynix CEO’su Kwak Noh-jung ise küresel arz sıkışıklığının kısa sürede sona ermeyebileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Şirket yönetimi, 2027’nin sektör açısından en zorlu dönemlerden biri olabileceğini öngörürken talebin 2030 sonrasına kadar arzın üzerinde kalabileceği değerlendirmesini yapıyor.

Yarı iletken üretiminde kapasite artışı kısa sürede gerçekleşemediği için bellek piyasasındaki dengesizliğin giderilmesi yeni fabrikaların devreye alınmasından daha uzun bir süreç gerektirebiliyor. Üreticilerin temiz oda, üretim ekipmanı, paketleme kapasitesi ve gelişmiş üretim süreçlerine yaptığı yatırımların sonuç vermesi yıllar alabildiği için kısa vadeli arz açığı fiyatlar üzerinde baskı oluşturabiliyor.

Yazılım tarafındaki optimizasyonlar ise aynı donanım kapasitesiyle daha az bellek tüketilmesini sağlayarak talep baskısını azaltabilecek ikinci bir yol oluşturuyor. Geliştiricilerin model sıkıştırma, kuantizasyon, bellek paylaşımı ve daha verimli veri işleme yöntemlerine yönelmesi özellikle yapay zekâ uygulamalarında donanım ihtiyacını aşağı çekebilir.

Türkiye’deki tüketiciler açısından yükselen maliyetler özellikle bilgisayar, telefon, oyun konsolu ve depolama ürünlerinde fiyatların daha yüksek seviyelerde kalmasına neden olabilir. Kurumlar açısından ise sunucu yatırımlarında yalnızca işlemci ve grafik hızlandırıcı maliyetlerinin değil bellek kapasitesi ile depolama bileşenlerinin de toplam sahip olma maliyetine etkisini yeniden hesaplamak gerekebilir.

Bellek piyasasının geleceği, yapay zekâ yatırımlarının sürdürülebilirliği ile üreticilerin yeni kapasiteyi ne hızla devreye alacağına bağlı olacak. AI sektöründeki yatırımlar beklentilerin altında kalırsa talep baskısı azalabilir ancak yapay zekâ altyapısının büyümeye devam etmesi hâlinde 20 yıllık fiyat düşüşünün kısa sürede eski seyrine dönmesi kolay görünmüyor.